კვაზიმოდა

სახეები და სახელები აგლაძის ესთეტურ სლაიდში

„მორიგი ქართული ნაგვის სუნი მცემს!“ - ცენზურისა და ზედმეტი შელამაზების გარეშე, ერთ-ერთმა მაყურებელმა სწორედ ამ სიტყვებით მოახდინა გიგა აგლაძის ფილმის „გოგონა სლაიდიდან“ პრემიერის პროგნოზირება. პირადად მე, კინოში (და არც მის გარეთ) მსგავსი არაფერი მიგრძვნია. ერთადერთი რაც ვიგრძენი, ისიც მწუხარებით, რეჟისორის მარცხის სუნი იყო, მაგრამ დროზე ადრე მაინც არ მიმიტოვებია ფსკერისაკენ მიმავალი გემი.

სიმართლე ითქვას, ნაგავზეც შეიძლება იყოს მოთხოვნა. მით უფრო თუ არტეფაქტის სახით ამის უამრავი მაგალითი გვაქვს და ამ ხელობის უამრავი მიმდევარი გვყავს. ნაგავზე ფასიც შესაბამისი უნდა იყოს. რა თქმა უნდა, ფასწარმოქმნასა და ღირებულების აღქმას ის სამომხმარებლო ბაზარი უნდა არეგულირებდეს, რომელიც გიგა აგლაძის შემოქმედების მიმართ მაინცდამაინც კეთილგანწყობილი არ მომეჩვენა. რეჟისორის ადვოკატირებას არ ვაპირებ, მაგრამ არც მისი შემოქმედების უსაფუძვლო ლანძღვა მიმაჩნია მიზანშეწონილი. სწორი იქნება თუ ფილმს „გოგონა სლაიდიდან“ მაყურებლის კომენტარზე დაყრდნობით გავარჩევთ და ასე მაინც დავიცავთ ნეიტრალიტეტს, ობიექტურობას, რომელსაც, როგორც წესი, მოითხოვენ ჩვენგან რეჟისორები.

მინდა:
რამე მაგარი რა...
ძარღვიანი... ნაღვლიანი…
სევდიანი...
გულიანი... ცეცხლსასროლი...
დარდიანი...
რეალური...
კარდინალური...
რადიკალურ-სოციალური!
(მომთხოვნი: forum.ge)

მეგობრებო, ასეთ ფორმულას ქართულ კინოში არავინ იყენებს. ამ ხატოვანი სიტყვების კარნახით არავინ ქმნის ფილმებს. რატომ? იმიტომ, რომ სიტყვათა წყობა „სოციალური დაკვეთა“ ცუდ ასოციაციას ტოვებს და პოსტსაბჭოთა მემკვიდრეობად აღიქმება. არც გიგა აგლაძემ შეასრულა სოციალური დაკვეთა. სამაგიეროდ მისი ფილმი „გოგონა სლაიდიდან“ ასპროცენტიანი პლეისმენთია და ამა თუ იმ ბრენდთან კომერციულად გათვლილი გარიგება. ამის წყალობით აგლაძემ საქართველოში ყველაზე ძვირადღირებული სარეკლამო ფილმი გადაიღო, რომელშიც სამოდელო სააგენტო „სლაიდის“ (სხვათა შორის, გიგა აგლაძის მეუღლის სამოდელო სააგენტო) გოგონები კონკრეტული მარკის მანქანის პრეზენტაციას აწყობენ; ავტოავარიის შემთხვევაში აუცილებლად გაიგებთ რომელ სადაზღვევო კომპანიაში უნდა დააზღვიოთ მანქანა; რომელმა დიზაინერმა უნდა ჩაგაცვათ იმისათვის, რომ საზოგადოების ნაღებისა და ელიტარულობის კონტექსტიდან არ ამოვარდეთ; გაიგებთ, რომელ ფოტოგრაფთან უნდა გაიაროთ ფოტოსესია და კიდევ უამრავ ყოფით დეტალებსა და რეკლამას მოჰკრავთ თვალს. ფილმის „გოგონა სლაიდიდან“ რეჟისორმა საათნახევრიან ჩარჩოში მოაქცია ის ინფორმაცია, რომელსაც „ყვითელი ფურცლები“ სქელტანიანი გამოცემებით გვთავაზობს.

სად არის აქ კინოს ადგილი? რა თქმა უნდა, გადასაღებ მოედანზე. სად მთავრდება კინო? სამწუხაროდ იქვე. საათნახევრის განმავლობაში კინოეკრანზე 24 კინოკადრის ნაცვლად მხოლოდ იმ სუბლიმინალურ ხერხსა და 25 კადრს ვხედავთ, რომელიც მაყურებლის ცნობიერებაზე ძალადობას ახდენს და ქვეცნობიერში რეკლამისადმი მადის აღძვრას ემსახურება. გიგა აგლაძეში კლიპურმა ცნობიერებამ სძლია კინემატოგრაფიულს. ”გოგონა სლაიდიდან” მართლაც კლიპს გაგონებს, რომელშიც გემოვნებიანი კოსტიუმები და მაკიაჟი რეჟისურის ნაკლს ფარავს. ამ უსახურ ფილმში ყველას თავისი სახე (და სახელი) აქვს. ზურა ყიფშიძე, ნანუკა ხაზარაძე, კრისტი ყიფშიძე, ნათია მაქაცარია, მერაბ სანოძე, ავთანდილ ცქვიტინიძე, ჯიჯი რეჯინი და სხვა მრავალი ფილმში საკუთარ თავს ანსახიერებენ, რის გამოც ხშირია იმის განცდა, რომ კინოეკრანზე ჟურნალი „სახე(ლ)ები“-ს ეკრანიზაციას გვთავაზობენ. ჟურნალის ეკრანიზაციის შესახებ თუ გსმენიათ რამე? არც მე და არც იმ მაყურებელს, რომლის (და)უკმაყოფილება აისბერგს ჰგავს (რაც ზედაპირზე ჩანს, ორი იმდენი სიღმეში იმალება) და რომელსაც აგლაძის გემი „გოგონა სლაიდიდან“, გაბარიტებით - 90 60 90 უკვე შეეჯახა!

„ტუტსი“ თუ ტუტუცი?
(მკითხავი: forum.ge)

ფილმის „გოგონა სლაიდიდან“ გადაღების დროს ხშირი იყო „ტუტსი“-ზე აპელირება. ხშირად იმასაც ახსენებდნენ, რომ მთავარი როლის შემსრულებელი ზაზა ბეჟაშვილი რაღაცით ჰგავს დასტინ ჰოფმანს. მოდით, მსგავსებას არ შევეხოთ, თორემ სხვაობის გარჩევა საკმაოდ მტკივნეული აღმოჩნდება როგორც ზაზა ბეჟაშვილისთვის, ისე „სლაიდის“ რეჟისორისთვისაც. „ტუტსი“, ალბათ, ის ორიენტირი უნდა ყოფილიყო, რომლის მიხედვით გადაიღებდნენ კომედიურ მელოდრამას, სხვაგვარად რომ ვთქვათ - ფილმის ქართულ რიმეიქს. კეთილშობილი მიზანია, ცუდს ვერაფერს იტყვი. მთავარი კი მაინც ის არის თუ რა რესურსით აპირებდნენ ამ მიზნის მიღწევას. აღმოჩნდა, რომ საკმაოდ მწირი რესურსით - რამდენიმე მოდელი და ზაზა ბეჟაშვილი, რომელიც „რაღაცით“ ჰგავს დასტინ ჰოფმანს, ქმნიან ფილმის საფუძველსა და მერყევ საყრდენს...

„ტუტსის“ შინაარსი კარგად მახსოვს. არაჩვეულებრივი სიუჟეტი აქვს, კარგი დინამიკა, სამსახიობო დასი და რეჟისურა. დასტინ ჰოფმანი მსახიობია, რომელიც კასტინგებზე მარცხს განიცდის და იმედგაცრუებული წყვეტს კინობიზნესში სხვა გზით შეღწევას. ზაზა ბეჟაშვილი იგივე ნაბიჯს დგამს ოღონდ მოდელი გოგოს გულში შესაღწევად. ამისათვის კინოპერსონაჟი ზუზუ ქალის ტანსაცმელსა და მაღალქუსლიან ფეხსაცმელს ირგებს, მაგრამ ამ კლოუნადის უკან მამაკაცი მაინც იოლი ამოსაცნობია. მაინც რით ვერ მოხიბლა ზუზუმ ნათია ახვლედიანი, ძალიან ლამაზი და მომხიბვლელი მოდელი, რომელიც შეთავსებით არქიტექტორიც ყოფილა? ზუზუ ინკოგნიტო მას ძვირადღირებულ კაბებსა და ყელსაბამს უგზავნის, მთელ თბილისს აჭრელებს ნათიას ბილბორდებით, უამრავ ფულს ხარჯავს მოდელის გულის მოსაგებად... ზუზუმ ნათიას ყურადღება მიიპყრო, სიმპათია კი ვერ დაიმსახურა. რატომ? ოდესმე თუ შეგხვედრიათ ადამიანი, ვისთვისაც რაოდენობა ხარისხის სინონიმია? თუ გინახავთ ადამიანი, რომელიც მორთმეულ შოკოლადს მისი ღირებულების აღმნიშვნელ ჩეკსაც თან აყოლებს (ალბათ იმისათვის, რომ უფრო ტკბილად მიირთვათ)? ზუზუ ორიგინალურობით არ გამოირჩევა. მეტიც, ფილმის პოსტერზე ცალსახად ამოიკითხავთ მის დახასიათებას - „ზუზუს ბევრი ფული აქვს და ბევრი გოგო ჰყავს, მაგრამ იმ ერთადერთმა მას ყველაფერი შეუცვალა!.. რაა?! ძალიან სასაცილო კომედია.”

ეს უკანასკნელი ფრაზა ფილმს გვიხასიათებს, როგორც რომანტიკულ კინოკომედიას. მნიშვნელოვანია, რომ „სლაიდში“ ჩანან მიშა ანდღულაძე და ვასო ფხაკაძე იუმორინას შესაშური Hi-კლასის ხუმრობით. იმედია, ამ კრიტიკული რემარკით თავს არ ავატკიებთ, თორემ, ვეჭვობ, ისევ ანალგინის გარეშე იქნებიან... გამოსავალი მხოლოდ ერთი აქვთ - აუტკიებელ თავს ნუ აიტკიებენ. კინოში „კამედი შოუს“ სკეტჩებით ნუ გვაკვირვებენ; გიგა აგლაძის ფილმს ერთ დიდ კინოანეკდოტად ნუ აქცევენ!

რაც შეეხება გიგა აგლაძეს, რეჟისორმა სარეკლამო ფილმში „გოგონა სლაიდიდან“ მოდების სამჭედლო აღბეჭდა. ეს ის სივრცეა და მაჭანკლობის ინსტიტუტი, რომელშიც მდიდარი მამაკაცებისათვის ლამაზ საცოლეებს „ჭედავენ“. ნებისმიერ ქვეყანაში სამოდელო ბიზნესი მდიდარ და ფულიან მამაკაცებს ლამაზი გოგონების ექსპორტს სთავაზობს. აგლაძის სამაჭანკლო „სლაიდი“ ნაწილობრივ ამ სტერეოტიპის დამსხვრევასა და უკუგდებას ცდილობს, როდესაც ლამაზმანი ნათია მდიდარ ზუზუს არ იკარებს, საჩუქრებს კი სიამოვნებით იღებს... რა თქმა უნდა, ეს უკანასკნელი ვერ ახერხებს დამკვიდრებული სტერეოტიპის მსხვრევას. მოდელებს უყვართ ლამაზი ტანსაცმელი, ძვირადღირებული სამკაულები და ღამის კლუბებში თეთრად გათენებული ღამეები. უკვე მერამდენედ მებადება კითხვა - მაშინ ვის რაში სჭირდებოდა ეს კლოუნადა? მით უმეტეს, რომ ფილმის ფინალში ნათიას თავს საჩუქარივით მიართმევენ ზუზუს. ასე, უბრალოდ, მიიყვანენ იპოდრომზე, გადასვამენ მანქანიდან გატკეპნილ მინდორზე და დაუტოვებენ ზუზუს, როგორც მითიურ მინოტავრს უტოვებდნენ ლამაზმანებს... ზუზუ თავისებური მინოტავრია, „მას ბევრი გოგო ჰყავს“ და ისეთივე პირუტყვის ფუნქციას ასრულებს, როგორიც ბუღას აქვს ფერმაზე ძროხების განასაყოფიერებლად. სამწუხაროდ უხეში, მაგრამ ზუსტი შედარებაა. ზაზა ბეჟაშვილის კინოპერსონაჟი არ იწვევს სიმპათიას. თანამედროვე ქართულ კინოში ის ტიპიურ ტუტუცს ანსახიერებს...

„ამ ფილმმა მოკლა ქართული კინო“
(ჭირისუფალი: forum.ge)

ბოლო ათი წლის განმავლობაში ეს ფრაზა ხშირად მსმენია. აგლაძის ფილმს „გოგონა სლაიდიდან“ არ მოუკლავს ქართული კინო. ქართული კინო მოვკალით ჩვენ, ქართველმა მაყურებელმა ჩვენი დიეტით და „დაბალკალორიული“, ანუ უგემოვნო ფსევდოსულიერი საზრდოს (ფილმების) მიღებით. გიგა აგლაძემ კი მხოლოდ საკონტროლო გასროლა გააკეთა. ასე რომ, აგლაძეს ნურაფერს დავსწამებთ. ისევ საკუთარ თავს და, მათ შორის, საკუთარ ტრადიციებს დავაბრალოთ. სამეგრელოში, სანამ მიცვალებულს გაასვენებენ და მიწას მიაბარებენ, ქელეხს მანამდე იხდიან ხოლმე... ზოგ სოფელში ეს ტრადიცია დღესაც შემორჩა. ამა თუ იმ ფილმის გაქირავებაც ასეთ ქელეხს ჰგავს. სანამ დაკრძალავენ, მანამდე მოილხენენ, გაიხსენებენ წარსულს, შეიძლება ერთი კვირის თავზეც არ დაკრძალონ; ნაბახუსევზე უამრავი სადღეგრძელო გაახსენდეთ და როცა მიხვდებიან, რომ დაუგვიანდათ მიცვალებულის გაცილება, როგორც იქნა მარხავენ. ქართული ფილმების გაქირავებაც ამ პრინციპით ხდება. მკვდრადშობილ ფილმს ატარებენ ეკრანიდან - ეკრანზე, რეკლამით იზიდავენ მაყურებელს ფართომასშტაბიან პანაშვიდზე 12:00, 14:00, 16:00, 18:00, 20:00 და 22:00 საათზე, შემდეგ კი დიდი ვაი-ვაგლახითა და გოდებით ასამარებენ. კინოკრიტიკოსები, როგორც წესი, მიწის ერთ მუჭას მივაყრით ხოლმე და წუთიერი დუმილისთვის კომპენსაციას ხმამაღალი რეცენზიების გამოქვეყნებით ვითხოვთ.

ამის შემდეგ შევთანხმდეთ, რომ ნეკროფილია, მიცვალებულისადმი ლტოლვა ცუდი და მავნე მოვლენაა. იმაზეც შევთანხმდეთ, რომ მიცვალებულის ნახვაში ფულს არ უნდა ვიხდიდეთ - ეს უკვე მარაზმია.

„არის ჰოლივუდი და ბოლივუდი, ჩვენ კი ნოლივუდი გვაქვს...“
(ექსპერტიზის დასკვნა მორგიდან: forum.ge)

რა კარგია, რომ საქართველოში კინოს გადაღების მოდა დაბრუნდა. რა ცუდია, რომ მოდაშია კინოს გადაღება, მიუხედავად იმისა, გესმის თუ არა რეჟისურა. იქნებ ამიტომ, მაყურებელი არცთუ უსაფუძვლოდ ახსენებს „ნოლივუდს“, ანუ ნულს, ნულოვან ზღვარს, რომელსაც უახლოვდებიან რეჟისორები მოდის შეგრძნებით, მაგრამ სტილის გარეშე. გიგა აგლაძის ოპუსს „გოგონა სლაიდიდან“ სტილი არ გააჩნია. თუმცა რეჟისორმა აქ ყველაფერს მოუყარა თავი, რაც კი მოდაშია. მათ შორის პერსონალიებს... მოდა წარმავალია - ეს ყველამ კარგად ვიცით. ალბათ, რეჟისორიც გაიგებს. მას ხომ ხშირად უწევს სამოდელო სააგენტო „სლაიდში“ მისვლა...

აგლაძის „კვაზიმოდა“ ეკრანებზე მოგზაურობს. მისი ოპუსი „გოგონა სლაიდიდან“ გარეგნულად ლამაზია, შინაგანად კი ცარიელი და უინტერესო. პრემიერის შემდეგ მაყურებელი იმასაც ამბობდა, რომ სიუჟეტი „თითიდან გამოწოვილია“ და „ყურით მოთრეული“. ამაზე კომენტარის გაკეთება მიჭირს. საინტერესოა, რას იტყვის რეჟისორი? მოახერხა თუ არა მაყურებლის მორჯულება? თუ „გოგონა სლაიდიდან“ უბრალოდ რეჟისორის ეგზიბიციონიზმია, რომელიც მიზნად ისახავდა მაყურებელში მაზოხისტური მიდრეკილების გამოვლენას?

რუსული სამკუთხედი

ასიმეტრიული ომი და კავკასიური სიძულვილის გეომეტრია

ემბრიონის სტადიაში მყოფი ქართული კინოინდუსტრია მილიტარიზმის ლიანდგაზე შედგა, რომელსაც, პარადოქსია, მაგრამ პაციფისტები მართავენ. ბოლო ათწლეულის ყველაზე ამბიციური კინოპროექტის _ `მოგზაურობა ყარაბაღში” დასრულების შემდეგ, პროდიუსერებმა ლევან კორინთელმა, არჩილ გელოვანმა და გუკა რჩეულიშვილმა მილიტარისტულ პათოსით არანაკლებ გაჯერებული ფილმი, ალეკო ცაბაძის სცენარის მიხედვით დადგმული `რუსული სამკუთხედი” დააფინანსეს.

სიმართლე ითქვას, ქველმოქმედებას ზღვარი აქვს, მერე ბიზნესი იწყება, ამიტომ ნაკლებად სავარაუდოა, რომ ცაბაძის ფილმის პროდიუსირება უბრალოდ მეგობრული ჟესტია. მეტიც, `რუსული სამკუთხედი” აპრიორი არაქართულენოვანი აუდიტორიისათვის შეიქმნა და რუსული კინემატოგრაფის ამომავალი ვარსკლვავი – კონსტანტინ ხაბენსკის მონაწილეობის წყალობით ფილმს საერთაშორისო კინობაზარზეც შეამჩნევენ.

”რუსული სამკუთხედის” თბილისურმა კინოპრემიერამ დიდი ხმაურით ჩაიარა. პრემიერას ხაბენსკიც დაესწრო, რომელიც მენშიკოვისა და მაშკოვის შემდეგ რუსული კინემატოგრაფის თვალსაჩინო ფიგურაა და ჰოლივუდში ”ღამის გუშაგის” ფანტასტიკური წარმატების შემდეგ მსახიობს დიდ მომავალს უწინასწარმეტყველებენ. ფილმის პრემიერა საკმაოდ ორიგინალური და დასამახსოვრებელი გამოდგა _ პროდიუსერების სასარგებლოდ უნდა ითქვას, რომ მოსაწვევები სამხედრო ჟეტონების სახით დარიგდა, რაც მაყურებელში ერთიორად ზრდიდა მილიტარიზმის განწყობას და ქვეცნობიერ დონეზე ეკრანზე განვითარებული მოვლენების თანამონაწილეობისკენ მოუწოდებდა.

ორსაათიანი კინოსეანსის შემდეგ მაყურებლის რეაქცია არაერთგვაროვანი იყო; ფილმის შეფასებისას ცდილობ იმ მერკანტილიზმის ზღვარს გასცდე, რომელიც ფილმის კრიტიკას საქართველო-რუსეთს შორის სავიზო რეჟიმით გამწარებული ადამიანის რეფლექსიის შთაბეჭდილებას დატოვებს. პირიქით, თითქმის ულტიმატუმში გადაზრდილი უკიდურესად დაძაბული დიპლომატიის ფონზე, ფილმი საოცრად პოლიტკორექტული გამოვიდა.

ცაბაძესთან ნაკლებად ისმის პასუხი კითხვაზე _ რატომ იწყება ომი და მით უმეტეს ნაკლებად კეთდება აქცენტი გეოპოლიტიკურ ფაქტორებზე. აქ უფრო წმინდა ადამიანურ ფაქტორზე ამახვილებენ ყურადღებას, მაგრამ არ ვარდებიან უკიდურეს ლირიკაში და არ ამტკიცებენ, რომ ომის მიზეზი მოწყენილობაა... როგორც ჩანს, ცაბაძე არც მწვადს წვავს და არც შამფურს _ ამის არგუმენტად ისიც კი კმარა, რომ ფილმის პირველადი სათაური `რუსული ენის მასწავლებელი” (მხოლოდ ჩეჩენის ბედზე პროეცირება) ორგანულად გადაიზარდა სამი თანაბარუფლებიანი პერსონაჟის მიუკერძოებელ ბიოგრაფიაში.

”რუსულ სამკუთხედში” წინა პლანზე იწევს ის ადამიანური, შეიძლება ითქვას გეომეტრიული ურთიერთობა, რომელიც ერთიანობაში კრავს ჩეჩენის, რუსისა და, ალბათ, უფრო მეტი ობიექტურობისათვის გარუსებული ქართველის (რეჟისორის ალტერ-ეგო) კოლია მალცევის ხედვას ომსა და მშვიდობაზე. ჩეჩენისა და რუსის ტრაგიფარსულ დუელში ამ უკანასკნელს სეკუნდანტის როლი ერგო.

ალეკო ცაბაძის ფილმი, შეიძლება ითქვას, წარმატებული ექსპერიმენტია ფიგურალური ფრაზა `კაცობრიობის წინაშე ჩადენილი დანაშაული” გაათავისუფლო პირობითობისაგან და ჩეჩნეთში განვითარებული მოვლენები განიხილოს დეტექტივის ჟანრის პრიზმაში. მით უმეტეს, რომ პოსტაფხაზური სინდრომის ქვეშ მყოფი ქართველი რეჟისორისგან რუსი ჯარისკაცის პოსტჩეჩნური სინდრომისა და ჩეჩენი პატრიოტის რუსული ფობიის შესახებ სრულმეტრაჟიანი ფილმის გადაღება არცთუ მოულოდნელია. ასევე მოსალოდნელი იყო ისიც, რომ ქართული გენეოლოგიის მქონე და აბსოლუტურად აპოლიტიკური კოლია მალცევი ჩეჩნეთის კამპანიის ვეტერანებთან გადაკვრით ისაუბრებდა აფხაზეთის ომზე, რაც ფილმში ერთადერთი ირიბი თუ პირდაპირი და, რაც მთავარია, სუსტი ბრალდებაა და ცაბაძის ანტირუსული `პა”.

”რუსული სამკუთხედი” დაახლოებით იმ დეტექტიური ჟანრის სტილშია გადაღებული, რომელშიც გმირი ფაშიზმის უკვე მოხუცებულ ჯალათებს პოულობენ და კაცობრიობის წინაშე ჩადენილი დანაშაულის გამო ასამართლებენ _ ჩეჩენი ალიოშინი სნაიპერის თოფით ხოცავს რუს ჯალათებს, რუსი მალცევი კი, თავისი ბრმა ძმის `საპატივცემულოდ” ბრმა თემიდას განასახიერებს (ამ შემთხვევაში ალეკო ცაბაძე არ ღალატობს ქართულ იგავისებურ-კინოს და აზრის ლაკონურობისათვის იშველიებს სიმბოლო-მეტაფორებს) და ცხელი კვალის ნიადაგზე კლავს მოსკოვში გახიზნულ ჩეჩნებს. თავისთავად საგულისხმოა ცაბაძის და ზოგადად ფილმის პროდიუსერების მორალურ-ზნეობრივი იმპერატივი, რომელიც ნებისმიერ ომს კაცობრიობის წინაშე ჩადენილ დანაშაულსა და კრიმინალს უფარდებს.

ამ ქაოსში, ვფიქრობ, მაინც იკვეთება ქართველი რეჟისორის მსუბუქი `პრო” და `ანტი” და განსაკუთრებით სოლიდარობა. არცაა გასაკვირი, ჩეჩნებისადმი სოლიდარობა ისტორიულ და ნაწილობრივ კინემატოგრაფიულ მემკვიდრეობად გვერგო. სოლიდარობა ნიკოლოზ შენგელაიას ფილმით `ელისო” დაიწყო და ცაბაძის `რუსული სამკუთხედით” გრძელდება. ჯერ კიდევ კომუნისტური კრიტიკა ხაზგასმით აღნიშნავდა და ცაბაძის შემთხვევაში ეს სიმპტომურიცაა, რომ ნიკოლოზ შენგელაია ფილმში `ელისო” ეხება ცარიზმის თვითმპყრობელობით შევიწროვებული კავკასიის ხალხთა შორის სოლიდარობის თემას... უმნიშვნელოა, რომ მოგვიანებით, სტალინიზმის ეპოქაში ჩეჩნების დეპორტაციას ხელმეორედ განახორციელებს უკვე გასაბჭოებული რუსეთი, რაც თავისთავად ცხადყოფს, რომ შესაკრებთა გადანაცვლებით არ იცვლება ჯამი და აბორიგენი მოსახლეობის მიმართ რუსეთის გეოპოლიტიკური მიდგომა.

ვფიქრობ, ესეც რეჟისორის ვუალირებული პოზიციაა, რომლის ღიად გამოხატვას შეგნებულად ერიდება _ რუსეთი ხომ ქართული ღვინის საექსპორტო სივრცის გარდა ქართული ფილმების კინოგაქირავებაში გაშვების დიდ პერსპექტივას სთავაზობს.

”რუსულ სამკუთხედთან” დაკავშირებით გამუდმებით გახსენდება ორი დიდი მოაზროვნის, რემარკისა და ნაპოლეონის დამოკიდებულება: პირველის ღრმა რწმენით, ომში ერთი ადამიანის დაღუპვა ტრაგედიაა, მილიონისა კი სტატისტიკა, ხოლო ნაპოლეონი შემზარავი რაციონალიზმით ჯარისკაცებს საზარბაზნე ხორცს უწოდებდა...

ალეკო ცაბაძის ფილმში ამჯერად უკვე პოლიტიკური სამკუთხედი სწორედ ამ ადამიანური და არაადამიანური მორალისაგან იგება. ზედმეტი ლირიკის გარეშე ცაბაძე ეკრანიდან შემყურე ექსტრასენსივით `გმუხტავს” ომის იმ ნაწილაკებით, რომელიც ორივე მხარეს ტრაგიზმის დაღს ასვამს. ორივე მებრძოლი, ჩეჩენიც და რუსიც მხოლოდ უშუალოდ ბრძოლის ველზე რწმუნდებიან, რომ `წმინდა ომი” არ არის ომის სიწმინდის სინონიმი და ტყვეებითა და იარაღით ვაჭრობა ნებისმიერი ომის კანონზომიერებაა. ფილმის ფინალი განსაკუთრებით მძაფრია _ სავარაუდოდ ჩეჩნეთისკენ მიმავალ გზას ჯერ კიდევ გაუაზრებლად მიუყვება ახლად გაწვეულთა ოცეული _ კალის ჯარისკაცები, რომელთაც დაუნდობლად გადაადნობს ომის ალი და დეფორმირებულებს დაუბრუნებს დედა-სამშობლოს... სიუჟეტის გათვალისწინებით ეს ფაქტობრივად იმას ნიშნავს, რომ რუსეთი ერთი ყალიბით განაგრძობს იმ `სალდაფონების” კონვეირებას, რომელთაც ბრმად წამთ, რომ რუსეთის კარი ტაიგიდან იწყება და კავკასიონის ქედის მიღმა, თითოეული კავკასიელის ეზოში მთავრდება... ცაბაძის ”რუსული სამკუთხედი” რადიკალურად განსხვავდება რუსული მილიტარისტული სერიალებისაგან და სწორედ ამაშია მისი ღირებულება და ნაწილობრივ სუსტი მხარე. გამორიცხული არ არის რუსმა მაყურებელმა ფილმი სწორედ ამ ნიშნით დაიწუნოს. მით უმეტეს, რომ ერთადერთი რაც `რუსულ სამკუთხედში” რუსულ კვალზე მიანიშნებს, ნახევარტონში გაჟღერებული კულტურულ–ლიტერატურული პასაჟებია: მილიციის ლეიტენანტი ბულგაკოვისეული მეტსახელით `აზაზელო”, დოსტოევსკის `ეშმაკუნები”... სამწუხაროდ დანარჩენი, ქართული კინოკულტურისთვის დამახასაიათებელი მანერულობა, უტრირებული, თითქმის თეატრალიზებული ემოციები (`ემოციობანა”) მნიშვნელოვნად აგებს თავისი ღირსებითა და ექსპრესიულობითYფილმთან `მოგზაურობა ყარაბაღში”. თუმცა გამორიცხულია არ არის, რომ დიდი საფესტივალო სამეულის _ `ბერლინალე”, `კანი”, `ვენეცია” _ აუდიტორია, რომელსაც უმიზნებს `რუსული სამკუთხედი”, ხარვეზებისა და სუსტი დრამატურგიის მიღმა გარკვეულ კლასიკურ ქართულ ეგზოტიკას დაინახავს.

ჯაჭვლიანის ჯაჭვი (განსხვავებული აზრი)

სოსო და ბადრი ჯაჭვლიანების სვანური სლაიდ-შოუ

6 მარტს კინოთეატრ ”ამირანსა” და ”რუსთაველში” ძმების, სოსო და ბადრი ჯაჭვლიანების მხატვრული ფილმის პრემიერა შედგა. ჯაჭვლიანების ”სვანი”, ერთის მხრივ, საინტერესოა როგორც სოციოლოგ-ფსიქოლოგებისთვის, ისე ქართველი მაყურებლისთვისაც, რომლებიც კინოეკრანიდან გაეცნობიან სხვანეთის ბუნებასა და მთაში დღემდე შემორჩენილ ადათ-წესებს - სიტყვის ფასსა და მისი გაუფასურების შემთხვევაში სისხლის აღებას. საინფორმაციო გამოშვების წყალობით ტელემაყურებელმაც, მით უმეტეს ტურისტებმაც კარგად გაიცნეს სვანეთის, განსაკუთრებით კი სვანი კაცის ბუნება და, სავარაუდოდ, ჯაჭვლიანების ”სვანი” ვერ შეასრულებს ქვეყნის სავიზიტო ბარათისა და მოსაწვევის ფუნქციას.

ძმები ჯაჭვლიანები არც ძმები კოენები არიან და არც ძმები ვაჩოვსკები. სიმართლე ითქვას, ამის პრეტენზია არც სოსო და ბადრი ჯაჭვლიანებს უნდა ჰქონდეთ, მით უფრო, რომ მათ შემოქმედებას კინოსთან ირიბი თუ პირდაპირი, მაგრამ მაინც ზედაპირული კავშირი აქვს. ”სვანი” მთის ბუნების, არაჩვეულებრივი ლანდშაფტების, თვითმყოფადი და ჯერ კიდევ ხელუხლებელი ადგილების სლაიდ-შოუს ჰგავს. სამწუხაროდ, ამ სლაიდ-შოუში ტექსტს ისეთივე დატვირთვა აქვს, როგორიც დიაფილმზე აღბეჭდილ ტიტრებს... მსახიობების დიალოგი დეკლრირებას უფრო ჰგავს, ვიდრე ”ცოცხალ” საუბარს - ერთი ასრულებს თავის სათქმელს, ახლა მეორის ჯერია და ასე გრძელდება თითქმის საათნახევარი.

ეს ის მძიმე ჯაჭვია, რომელიც ჯაჭვლიანების კინოენას აკავებს და რომელსაც ფილმის მანძილზე ერთი წუთითაც ვერ წყვეტენ. მათი კინო კინოთეორიისა და, რაც მთავარია, პრაქტიკის მიღმა დგას. თუმცა ეს ის ნაივური კინო არ არის, რომელსაც გოდერძი ჩოხელის ფილმებით ვინცობთ; ეს უფრო ექსპერიმენტული კინოა... ექსპერიმენტულიც იმ თვალსაზრისით, რომ მაყურებელზე ცდებს ატარებენ - რამდენად გამძლეა, რამდენად ტოლერანტულია... რამდენად გადაიხდის საკუთარი თავის გამოსაცდელად შვიდ ლარს, ან უფრო მეტს.

ფილმში ჯაჭვის გაწყვეტა მით უფრო რთულია, რომ აქ სვან მონტეკისა და კოპულეტის ”ნათესაურ” (თუ მონათესავე) კლანებს შორის ინცესტუალურ კავშირზეა ლაპარაკი. ინცესტუალური კავშირი დამახასიათებელი იყო პირველყოფილი საზოგადოებისთვის, მცირე და დახურული სოციუმისთვის, რომელშიც არჩევანს განსაზღვრავდა ადგილი და პირიქით... დასკვნა თავად გამოიტანეთ - ლამის ანეკდოტური სიტუაცია, რომელშიც ხანდახან უაღრესად (თუ არა უკიდურესად) მორალისტური პოზიცია გინდა დაიკავო - რას ერჩიან ფილმის ”ანტიგმირებს”? ინცესტუალური კავშირი იკრძალება და ისჯება როგორც მიწიერი კანონით, ისე ღვთის რჯულით. ღმერთი შიში კი სვანეთში დღემდე დიდია. რა ვქნათ ახლა? სამწუხაროა, რომ ფილმში სიყვარულმა გამოხატვის სხვა გზა და ხერხი ვერ ჰპოვა. ინცესტი ის უკიდეურესი სიყვარულის ფორმაა, რომელიც ჯაჭვლიანების სლაიდ-შოუში ჩანს და თან, ვშიშობ, ერთადერთი ნათელი წერტილია, რომელსაც გულმოდგინეთ შლიან სცენარიდან საშლელით.

სალომე გასვიანი სწორედ ის მარიტაა, რომელმაც იგივე ბედი გაიზიარა და აბულაძის ფილმიდან ჯაჭვლიანების სლაიდ-შოუში გადმოინაცვლა. ჩანს, აბულაძესთან თანამშრომლობას არ ჩაუვლია უკვალოდ, მაგრამ სხვაობა დიდია. მით უფრო, რომ აბულაძის დინამიზმის შეგრძნება ჰქონდა, აქ კი კამერა უკიდურესად სტატიკურია; იქ კამერა აღმაფრენას განიცდის, აქ კი, მთაში მიმდინარე გადაღებების მიუხედავად, კამერა დამიწებულია და აღმაფრენის პერსპექტივაც არსად ჩანს.

სვანური სლაიდ-შოუ ტყუილად არ მიხსენებია. ფილმს კინოსთან იმდენივე აქვს საერთო, რამდენიც მე რომანოვების დინასტიასთან. ფილმის ანოტაციასაც ასე დავწერდი: ნატვრის ხე + რომეო და ჯულიეტა + ჩიტო-ჩიორას ზღაპარი + პატარძალი იყო შავებში - შეთავსება = კინოანეკდოტი და შავი იუმორი. ვერც ერთი ზემოხსენებული ვერ უწევს სრულფასოვან დონორობას ფილმსა და სცენარს, რადგან ლოგიკის ირაციონალურით ჩანაცვლება და პირიქით, წარმოუდგენელია. ეს არათანაფარდი ცნებებია. სწორედ ამიტომ კინოდარბაზში ხანდახან ჰომერულად იცინოდნენ და ამის შემდეგ აღარავინ მითხრას, რომ ბრიტანელებს აქვთ სპეციფიკური იუმორი. არც ჩვენ გვქონია მაინცდამაინც ჯანსაღი და გასაგები, თუკი იმაზე ვხალისობთ, რაც ფილმში ხდება. ვფიქრობ, ამ სპეციფიკური იუმორის ზოგადად ქართული იუმორის ანთოლოგიაში ინტეგრირება საკმაოდ ჭირვეული პროცესი იქნება.

ფილმს ლოგიკა თითქმის არ გააჩნია. ჯაჭვლიანი გაურბის თემის, სხვა კლანის რისხვას რუსეთში და თავს აღწევს სიკვდილს. შემდეგ ჯარში მიდის, იქ სერჟანტს გალახავს და ციხის თავიდან დასაღწევად თავის რუს ძმადნაფიცთან ერთად სვანეთში იხიზნება... სად არის აქ ლოგიკა? თუ არის, ოღონდ პრინციპით ”შეჩვეული ჭირი მირჩევნია შეუჩვეველს” და არა მამა-პაპური ”ჩემი სახლი - ჩემი ციხესიმაგრეა”? მეორეს არც მე ვეთანხმები და არც პატივცემული ლოგიკა, რადგან მეორე პრინციპის აქსიომატიზაცია რთულია, როდესაც ფილმში ოჯახის ყველა წევრს გიკლავენ.

სოსო და ბადრი ჯაჭვლიანების, სალომე გასვიანის გარდა ფილმში ონისე ონიანი და ელგუჯა ბურდულიც მონაწილეობენ. ბურდული უხუცესის როლს, ხოლო ონისე ონიანი უბნის ინსპექტორის როლს ასრულებს. ქართული კინოს ერთ-ერთი ცოცხალი ლეგენდა და უხუცესი, ელგუჯა ბურდული მხოლოდ მაშინ ჩნდება ეკრანზე, როდესაც კლანებს შორის მტრობა პიკს აღწევს. ეს სცენა შერიგება-გარიგებას ჰგავს, რადგან კონფლიქტის განმუხტვა არ ხდება ურთიერთპატიების ნიადაგზე. დაზავება აფხაზეთის ომის ფონზე ხდება. შესაბამისად, კათარზისზე ლაპარაკიც ზედმეტია, რადგან კონფლიქტი კვლავ არსებობს და ამჯერად უკვე ნეგატიური მუხტის აკუმულაციას ვადევნებთ თვალ-ყურს, რომელიც გადამტერებულ თემში მოთმინების ფიალის გავსების შემთხვევაში ძაბრის პრინციპით მხოლოდ ერთ გასავალს ჰპოვებს - შურისძიებას. ამ მხრივ ფილმის ფინალიც ადვილი ამოსაცნობია.

აფხაზეთის თემა ფილმში ნახევარტონში ჟღერს. აფხაზეთის ომის შესახებ რადიოგადაცემიდან ვიტყობთ და რეჟისორი კლანებს შორის შირიგების მოტივაციას სწორედ ამაზე აგებს. ახლა ჩვენი მტრობის დრო არ არის! ქართველები აფხაზეთში ომობენ, - ამბობენ ისინი. მაგრამ ამის შემდეგ სვანეთის გავლით არც დევნილების მრავალათასიან გრძელ კოლონას გვიჩვენებენ და არც გზაში შიმშილისა და წყირვილისგან, ძირითადად კი სტიქიისგან დაღუპულ ადამიანებს. შესაბამისად, ქართველების გადარჩენა ისეთი ზედაპირული თემა აღმოჩნნდა ფილმში, რომ მის ფონზე რეჟისორმა გვარის გადარჩენის თემის გაძლიერება არჩია. სიმართლე ითქვას, აქ ეგოიზმი არაფერ შუაშია. უბრალოდ გვარის სიკვდილს მთაში ყველაზე მტკივნეულად განიცდიან, რადგან მთა დაცარიელდა... მოკვდა. თუმცა აფხაზეთის თემაც უფრო მეტ აქცენტირებას ითხოვს, ვიდრე რადიოშეტყობინების გაჟღერება!

და მაინც, ჟაჭვლიანების მხატვრული ფილმი ”სვანი” ბევრ საფიქრალს გიჩენს. ჩემთვის მთავარია რა ბედი ეწევა სვანეთში ქართველისა და რუსი გოგონას სიყვარულის შედეგად დაბადებულ ახალშობილს, რომელსაც ფილმის ფინალში მამას უკლავენ. რა კათარზისზეა ლაპარაკი, როდესაც ლამის მიზანთროპული გულგრილობით აფიქსირებ გარდაუვალ ფაქტს - მსხვერპლშეწირვა გრძელდება, შურისძიება გენეტიკაში გვაქვს... თოფის ქუხილი ერთადერთია რაც რეალისტურად ჟღერს ფილმში და, სამწუხაროდ, ის ერთადერთი საერთო ენაა, რომლითაც ერთმანეთს ელაპარაკებიან გმირები. აქ თურმე კომუნიკაციის პრობლემაც ყოფილა... ამის მერე ”მაგთის” მობილური, უსაზღვრო და, რაც მთავარი, უსაფრთხო კავშირის სარეკლამო ტიხარი მახსენდება - რომელიც ამ შემთხვევაში ცალსახად გულისხმობს - შენ თოფი რად გინდა! შენ მობილურიც გეყოფა...

დურაკობანა

ნინო კირთაძის ივანუშკები და სულელები ფილმში ”დურაკოვო - სულელების სოფელი”

უნდა გითხრათ, რომ დიდი ხანია მაინტერესებდა, რას ნიშნავდა რუსული Богостроительство და Богоискательство. როგორც იქნა, კინოდოკუმენტალისტისა და მსახიობის, ნინო კირთაძის ფილმი ”დურაკოვო: სულელების სოფელი” (2008 ”სანდენსის” კინოფესტივალზე ფილმმა საუკეთესო უცხოენოვანი დოკუმენტური ფილმისთვის გრან-პრი მოიპოვა) მეც ვნახე და მივხვდი - ეს ის მარკეტინგული შეთავაზებაა, როდესაც არსებობს პროდუქტი და მასზე მოთხოვნა: ერთი აგებს, შემდეგ რეკლამას მიმართავს, მისაღებ ფასში სთავაზობს, მეორე კი იძენს იმ არამატერიალურ ფასეულობას, რომლის ღირებულებაც მხოლოდ სულიერი კომფორტით განისაზღვრება.

მეტიც, ქრისტიანული რელიგია ერთგვარი ბრენდის სახით რომ განვიხილოთ, აშკარაა, რომ ეკლესია ნუგეშისა და იმედის ყველაზე წარმატებული, ამასთანავე, ყველაზე კონკურენტუნარიანი დისტრიბუტორია. ბრენდი იმდენად მიმზიდველი აღმოჩნდა, რომ თავის დროზე ინდულგენციის სახით ვატიკანმა ქვე-ბრენდი და საკრედიტო ბარათიც კი შექმნა, მაგრამ თავისი სასიცოცხლო ციკლის გავლის შემდეგ ამ პროდუქტმა აქტუალობა ამოწურა. აქტუალობას არ კარგავს რელიგია, რომელზეც ზოგი აპელირებს, ზოგიც სპეკულირებს. მოკლედ, შევთანხმდეთ, რომ ეს არის Богостроительство და მისი გამოვლენის ნათელი მაგალითი.

ნინო კირთაძის ფილმის ”დურაკოვო: სულელების სოფელი” არცკი ვიცი, გმირი თუ ანტიგმირი, ყოფილი ლოთი, ე.წ. ახალი რუსი და პირველი ჩეჩნური კამპანიის დროს კანონიკური ხატების სპეკულაციაზე გამდიდრებული, ”ბოგოსტროიტელი” მიხეილ მოროზოვი კი სწორედ ასეთი ჯიშის მარკეტოლოგებს განეკუთვნება, რომელიც აღმოჩნდა В нужное время внужном месте...

საჭირო დროს და ხელსაყრელ პირობებში მოროზოვი ფაქტობრივად რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის, იგორ ივანოვის იდეებს აჟღერებს და ამასთანავე ქადაგებს - რუსეთი უფლებას იტოვებს იპოვოს დემოკრატიის ”თავისებური ფორმაო”... ტოტალიტარულ სახელმწიფოში დემოკრატიის თავისებური ფორმა თავისებურად ვლინდება. ეს ის შემთხვევაა, რომელზეც ერიხ ფრომი ასე წერს - ”მონა და ბატონი კორელატიურნი არიან; მათ ერთმანეთის გარეშე ყოფნა არ შეუძლიათ”. მართლაც, მოროზოვის მიკროკლიმატურ გარემოში მთავარია ქრისტეს სახელით დამონებული ადამიანი იმ სიგრძის ჯაჭვზე იყოს მიბმული, რომ მონობის ბორკილის შეგრძნება არ დარჩეს, ან ნაწილობრივ გაანეიტრალოს და ლუკმა-პური არ ქონდეს საძებნელი. ასე ყიდულობენ ძაღლურ ერთგულებას და არა სიყვარულს. კირთაძის ფილმი იმდენად ანატომიური სკრუპულოზობით აღწერს ყოველივე ამას, რომ ფირზე ნელ-ნელა აღიბეჭდება ”იდუმალი რუსული სულის” ხილული სურათი. ”დურაკოვო” კირთაძის მისტიკური ქვეყანა არ გეგონოთ. ის მოსკოვიდან ასი კილომეტრის დაშორებით მდებარე სოფლის ისტორიული სახელწოდებაა, რაც თავისთავად მრავლისმეტყველია. ოთხ საუკუნეზე მეტია არსებობს დურაკოვო და თხუთმეტ წელიწადზე მეტია, რაც იქ მოროზოვი ბატონობს. რუსი ერი ბატონ-ყმობას შეჩვეულია. მით უმეტეს, რომ მოროზოვი გულმოდგინეთ განმარტავს მის ღვთაებრივ წარმომავლობას. ამასთანავე განმარტავს საკმაოდ გრამატიკულად, მასებისთვის გასაგებ ენაზე, - ”ცაზე და მიწაზე არსებობდა, არსებობს და იარსებებს იერარქია. იერარქია ღმერთისა და ანგელოზების შორისაც არსებობს... ამიტომ არ არის არავითარი დემოკრატია”.

ამიტომ მიხეილ მოროზოვის ”დურაკოვოშიც” მხოლოდ ერთი სახელდახელოდ შეთხზული ლოცვა იციან სხაპასხუპით, - Боже, дай мне разум и душевный покой принять то, что я не в силах изменить; мужество изменить то, что я могу, и мудрость отличить одно от другого. Аминь... როგორც ვხედავთ, აბსოლუტურად უგულებელყოფილია ქრისტიანობის მთავარი და ლიბერალური პოსტულატი - ნებისმიერი ადამიანი თავად ქმნის და განაგებს თავის ბედს. ღმერთი მას მხოლოდ არჩევანს სთავაზობს... ამის ნაცვლად მოროზოვი ფატალიზმს ქადაგებს, მისი კრება კი კომპარტიის სხდომას ჰგავს.

არცაა გასაკვირი, რომ მოროზოვის გენში გულმხურვალე პატრიოტისა და თავმდაბალი მორწმუნის საწყისი ერთი-მეორეს კი არ ებრძვის, არამედ ჰარმონიულად ერწყმის. თუმცა ჰარმონიაც ისეთივე ამორფულია, როგორიც, ერთის მხრივ ფსევდოფასეულობებზე, მეორეს მხრივ კი ნამგალსა და უროზე აღმოცენებული რუსული დემოკრატია. მოროზოვისთვის თანამედროვე რუსეთი და დემოკრატია ორთავიანი არწივი და სახეშეცვლილი სოციალისტური ჰიმნია. სხვათა შორის, ჰიმნი, ძირითადად მუსიკას ვგულისხმობ, მართლაც არაჩვეულებრივია. ის ხომ ცალსახად გადმოსცემს რუსი ერის ნოსტალგიას, აჟღერებს ყველაზე დემოკრატიულ მესიჯს - Вся власть - народу!

ნინო კირთაძის თქმით, სხვა რეჟისორებისაგან განსხვავებით დემოკრატიის თემაზე ფილმის გადაღება მან რუსეთში არჩია. არ ვიცი, რატომ და რისთვის. ფაქტია ერთი. კინოდოკუმენტალიზმის პრინციპები მისთვისაც აქსიომატურია და ფილმში ყველა სცენა აუთენტიკურია. ჩემი მეგობრისთვის მიცემულ ინტერვიუში ნინო კირთაძე ასე იგონებს ფილმზე მუშაობის პროცესს: ”ასეთი დამთრგუნველი და ფსიქოლოგიურად მძიმე სამუშაო პირობები არასდროს მქონია. ასეთ მდგომარეობაში იყო გადამღები ჯგუფიც, თუმცა ამ გარემოსთან წინასწარი შეხება ძალიან დამეხმარა იმის გარკვევაში, თუ რა მჭირდებოდა და კონკრეტულად რაზე უნდა გამემახვილებინა ყურადღება”, (ია ვეკუა, ”დურაკები”, გაზეთი ”24 საათი”).

კირთაძეს უყურადღებოდ არ დაუტოვებია ის გარემო, რომელშიც დოსტოევსკისეული ”ადამიანს ხანდახან ღმერთის სწამს სიამაყისგან” დიამეტრალურად განსხვავდება მოროზოვისეული რეპრესიული ”სიამაყე ამპარტავნებაა, მორჩილება - კეთილშობილება”. თუმცა დოსტოევსკი გულისხმობდა იმას, რომ, ადამიანს სწამს ღმერთის სიამაყისგან ერთი მიზეზით - ამქვეყნად ის ქედს იხრის მხოლოდ ღმერთის წინაშე... ”დურაკოვო” კი, ისევე როგორც მთლიანად რუსეთი, პარადოქსულ რეალობას გვთავაზობს, რომელშიც ადამიანები თავისი ნებით ემსახურებიან მოროზოვს... თავისი ნებით იდებენ მონობის უღელს, უარს ამბობენ გარე სამყაროსთან ურთიერთობაზე, კომუნიკაციაზე - ტელევიზორზე, სატელეფონო კავშირზე, დიალოგზეც კი.

თუმცა პარადოქსი ის არის, რომ ამ ადამიანებს ნებისმიერ დროს შეუძლიათ დატოვონ მოროზოვის სასახლე, მაგრამ თავისუფლებას მაინც მონობას არჩევენ. ამ დროს გახსენდება ნაით შიამალანის მხატვრული ფილმი ”სოფელი” (Village), რომელიც რუსულად, რატომღაც, ”იდუმალ ტყედ” თარგმნეს. არადა სათაური ”სოფელი” ზუსტად გადმოსცემს როგორც შიამალანის, ისე ნინო კირთაძის ფილმის ქვეტექსტს - იზოლაციის შედეგად ინდივიდის თანმიმდევრული დეგრადაციის საფრთხეს, გარე სამყაროსთან გაუცხოვებას.

თავის დროზე კირთაძის დოკუმენტურმა ფილმმა ”ჩეჩნური იავნანა” ნამდვილი სკანდალი გამოიწვია. ოდეზღაც არსებული ჩეჩნეთის რესპუბლიკა მის ფილმში მიწასთან გასწორებულია. ფილმმა უმაღლესი შეფასება დაიმსახურა მსოფლიოს სხვადასხვა კინოფესტივალზე. ფაქტობრივად გენოციდისა და ეთნიკური წმენდის შესახებ გადაღებულ ფილმს უარყოფითი გამოხმაურება მხოლოდ რუსეთში მოჰყვა. არ არის გამორიცხული, მით უმეტეს მოროზოვის ”გაშიშვლების” შემდეგ, ფილმი ”დურაკოვო” - სულელების სოფელი” ანტირუსულ კამპანიად მონათლონ. მით უფრო, რომ რუსულ-ქართული უკიდურესად დაძაბული ურთიერთობის ფონზე ქართველი რეჟისორის გადაწყვეტილება, გადაიღოს ფილმი რუსეთში დემოკრატიის არარსებობის შესახებ, პუტინის პოლიტიკის ირიბი თუ პირდაპირი კრიტიკის მცდელობას ჰგავს.

სიმართლე ითქვას, კირთაძე ფილმში მოროზოვის უახლოესი მეგობრის, დუმის ვიცე-სპიკერის, სერგეი ბაბურინის შოვინისტური და ნეონაცისტური იდეების აფიშირებას ახდენს. ბაბურინის პარტიის სხდომაზე ცალსახად ქადაგებენ ”გაურკვეველი ეროვნების” მოსახლეობის თითქმის დისკრიმინაციულ პოლიტიკას. ცხადია, მოროზოვს არ მოსწონებია ფილმი. მით უფრო, რომ რეჟისორმა ”დურაკოვოს” თავისებური ინტერპრეტაცია შესთავაზა - ”დურაკოვო - სულელების სოფელი”. მაგრამ რა ქნას ნინო კირთაძემ თუ ოდითგანვე ”დურაჩოკები” რუსული კულტურისა და ფსიქოლოგიის განუყოფელი ნაწილია. ამბობენ კიდეც, - ”რუსეთში ორი უბედურებაა - გზები და სულელებიო”. თუმცა ჯერ კიდევ ოტო ბისმარკს უთქვამს ასეთი რამ, - ”არასოდეს იომოთ რუსეთის წინააღმდეგ, რადგან ნებისმიერ თქვენს გონივრულ ტაქტიკურ სვლაზე რუსები გიპასუხებენ თავიანთი მოულოდნელი სისულელეთი”... ტყუილად არ ემუქრებიან კირთაძის ფილმში ნატო-ს მოროზოვის მეგობრები - ცხვირის შემოყოფა არც გაბედოო! ტყუილად არ ყოლიათ რუსებს ზღაპრის მთავარი გმირი ივანუშკა დურაჩოკი, რადგან დურაჩოკები იყვნენ ყოველთვის და ასეც იქნებიან ქვეყნის მმართველები, ვიდრე დემოკრატიის თავისებური ფორმის ძიებას არ მორჩებიან; ვიდრე ბუხარზე შემომჯდარს სხვა ემსახურება.

ამ ექსპრესიულ ფილმს ფინალიც შესაბამისი აქვს. ფილმის ფინალი ყველაზე დამთრგუნველია. რეჟისორის კითხვაზე მოროზოვის ყმები არადამაჯერებლად პასუხობენ. ნათელი ხდება, რომ რაც ჩასძახეს, იმას ამოსძახებენ. მერე დაზუთხულ ფრაზებს მრავლისმთქმელი დუმილი ენაცვლება. მერე იმასაც ხვდები, რომ ამ ხალხს უკვე მერამდენედ, მრავალი საუკუნეა ”ადურაკებენ”...

ყოფიერების აუტანელი სიმძიმე

სოსო და ბადრი ჯაჭვლიანების ”სვანი” - ჩვეული და უჩვეულო მორალი

კინოეკრანებზე სოსო და ბადრი ჯაჭვლიანების მხატვრული ფილმი ”სვანი” გამოჩნდა. სიმართლე ითქვას, ბაბლუანის ”მემკვიდრეობის” შემდეგ მაყურებელს გაუჭირდება კიდეც სვანეთის შესახებ ალტერნატიული სურათის ობიექტურად შეფასება. ”სვანისა” და ”მემკვიდრეობის” ერთ რაკურსში განხილვა ისეთივე შეცდომაა, როგორიც მხატვრული და დოკუმენტური, მით უმეტეს, რეპორტაჟული ფოტოს შედარება-შეჯერება. მართალია, ქართველი მაყურებელი ძალზედ პრეტენზიულია, მაგრამ ეს ფილმის აღქმის დამხმარე საშუალებად ვერ იქცევა. მეტიც, პრეტენზია ემპირიულ ცოდნას ეყრდნობა, რომლის გათვალისწინებით ვერასოდეს შევთანხმედებით იმაზე, რომ მთის ადათ-წესებზე ოდესმე ”ვედრებაზე” უკეთეს ფილმს გადაიღებენ, ან ვაჟა-ფშაველასა და ალექსანდრე ყაზბეგის შემდეგ მთაზე წერა ღირდეს.

ანეკდოტებს, ან ხალხურ თვითშემოქმედებას თუ დავუჯერებთ, სვანი ადამიანის სიდინჯე ღიმილის მომგვრელია. თუმცა სიდინჯე ჩვევად გექცევა, როდესაც ცხოვრობ პრინციპით - შვიდჯერ გაზომე, ერთხელ გაჭერი; როდესაც პირველი სიტყვა შეიძლება აღმოჩნდეს უკანასკნელი. ჯაჭვლიანებმა ეს კარგად იციან და სვანური ადათ-წესების ცოდნაში მათ არავინ ეცილება.

ჯაჭვლიანების ფილმში სვანეთის თვითმყოფადი და მკაცრი ბუნების ფონზე უფრო მკვეთრად კონტრასტული ხდება კერპთაყვანისმცემლური და ქრისტიანული კულტურათა ურთიერთქმედება; ურთიერთსაწინააღმდეგო მორალისა და ზნეობის - ”კბილი კბილის წილ, თვალი თვალის წილ” და ”მარჯვენა ლოყაში თუ გაგაწნეს სილა, მეორეც შეუშვირე” სახიფათო სიმბიოზი. ეს ის ყოფაა და ყოფიერების აუტანელი სიმძიმე, რომელიც ქალაქელ ადამიანს არ გაწვება ფსიქიკაზე და მხრებზე. ქალაქში ყველაფერს მიწიერი კანონი არეგულირებს, მთაში კი, როგორც ამას სოსო ჯაჭვლიანი ამბობს ერთ-ერთ ინტერვიუში, - ”სახელმწიფო რომ არ არის თავის დონეზე მერე ადამიანი ხდება კანონი...”

ჯაჭვლიანების ”სვანი”, კინოესთეტიკის თვალსაზრისით ვერ პასუხობს კინომანების მოთხოვნას, მაგრამ სავსებით აკმაყოფილებს კინოგურმანების მოთხოვნილებას, რადგან ფილმი მათ აწვდის რთულად გადასამუშავებელ სულიერ საზრდოს. თავისთავად რთულია აღიქვა და ”გადაამუშავო” რეალობა, რომელშიც ორი მონათესავე ოჯახის მტრობის საბაბი უსაზღვრო სიყვარული ხდება. თითქმის პარადოქსული სიტუაცია შექსპირის ”რომეო და ჯულიეტას” გაგონებს, მაგრამ ”სვანის” რეჟისორი საკმაოდ საჩოთირო მდგომარეობაში იმყოფება - მონათესავე ოჯახების სისხლის აღრევა სხვა არაფერია თუ არა ინცესტი. არანაკლებ საჩოთირო საკითხია, ღირს თუ არა ამ ფაქტორის გათვალისწინებით სიყვარულის იგნორირება, მით უმეტეს, რომ ”მონათესავე” და ”მოგვარე” არ არის სინონიმები... ვფიქრობ, ”სვანში” ერთი-მეორესთან მონათესავე (ღმერთი უწყის, რომელ თაობაში) ადამიანის სიყვარული იმაზე ნაკლები ცოდვაა, ვიდრე რელიგიაში ადამი და ევას შთამომავლობის იძულებითი ინცესტუალური კავშირი...

მიუხედავად ამისა, ფილმში სალომე გასვიანის ლინჩის წესით გასამართლებას წინ ვერაფერი აღუდგა. ისიც ისე უმოწყალოდ მოკლეს ამორალური მორალის ფარს ამოფარებულმა ნათესავებმა, როგორც გაუსწორდნენ მარიტას აბულაძის ფილმში ”ნატვრის ხე”. ამ ვანდალური აქტის უსაფუძვლობას სალომე გასვიანის კინოგმირის მამა თვითმკვლელობით ადასტურებს. ეს ის იშვიათი მაგალითია, როდესაც მთიელი, ამ შემთხვევაში კი ფილმის რეჟისორი, საზოგადოებრივი აზრის მონობას ლამის პათოლოგიად ასახავს - თემის თვალწინ მამამ შვილი მოკლა და ამრიგად აღასრულა ადათ-წესი, დააკმაყოფილა თემის მოთხოვნა, მაგრამ ვერ უზრუნველყო ოჯახის წევრის პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა. ჩანს, ასეთი ყოფა და საზოგადოებრივი აზრის მონობა არა მხოლოდ კომუნალურ პირობებში აღზრდილი თაობის, არამედ მთიელებისა და მათი სოციალური კულტურის ბედისწერაა...

ამ სოციო-კულტურას ჯაჭვლიანები ზედმეტი შელამაზების გარეშე გვიჩვენებენ. ფილმის შელამაზებას არც სვანური ფოლკლორის ანსამბლის გამოჩენა იწვევს - ფილმის ერთ-ერთ სცენაში საფლავზე სიმღერა ვიღაცისთვის, მეტწილად კი ეთნოგრაფიაში გაუთვითცნობიერებელი მაყურებლისთვის კომიკურ, ვიღაცისთვის კი ტრაგიკულ ელფერს იძენს. გახსენდება ”სვანური ზარი”, რომელიც ლოცვასაც ჰგავს და გოდებას. ასე ემშვიდობებიან სვანეთში და ამის იგნორირება ან შეურაცხყოფა, თუნდაც იმის ხაზგასმით, რომ ”ეს სცენა - არაკინემატოგრაფიულია”, ჯანსაღ კრიტიკას არ შეეფერება.

სვანეთში რომ ყველაზე მტკივნეულად განიცდიან გვარის სიკვდილს იქიდანაც ჩანს, რომ ძმებმა ჯაჭვლიანებმა თავისი გვარი ფილმის მთავარ გმირს ”გადაულოცეს”. ჩანს, ამ გვარმა ავტორებისგან დამოუკიდებლად ეკრანზეც უნდა იარსებოს. ბადრი ჯაჭვლიანის კინოგმირი ის უკანასკნელი მოჰიკანია, რომელიც სათუთად ზრუნავს გენეოლოგიური ხის დაცვაზე. სწორედ ამიტომ არც ის უნდა იყოს მაინცდამაინც ალოგიკური თუ მოულოდნელი, რომ სიკვდილის რისკის მიუხედავად იგი რუს მეუღლესთან ერთად (რუსი მეუღლე, ჯარიდან გამოყოლილი რუსი მეგობარი - ამას ნაკლებად დაჰკრავს პოლიტკორექტულობის ელფერი, ნოსტალგიის ელფერი კი ცალსახად) მულახის თემში, ჯაჭვლიანების საგვარეულო კოშკში ბრუნდება. მთავარია არა ის, რა დარჩება მას, არამედ ის, რასაც იგი დატოვებს აქ... ეს კი მხოლოდ ფინალში ირკვევა.

უნდა აღინიშნოს, რომ აბულაძის ”ვედრება” საშა ანტიპენკომ (”მონანიება” კი მიხეილ აგრანოვიჩმა) გადაიღო. ”სვანის” დაუვიწყარი ლანდშაფტები კი ევგენი მუზრუკოვმა აღბეჭდა. შესაბამისად, ვფიქრობ, არ იქნება სწორი თუ ვიტყვით, რომ ქართული ბუნების (მით უფრო ქართული სულის) მხოლოდ ქართველებს გვესმის; მხოლოდ ჩვენ ვხედავთ ამ მკაცრი ლანდშაფტების მიღმა ფაქიზ და ნატიფ სილამაზეს. რა თქმა უნდა, ასე არ არის. მუზრუკოვის მოწვევამ გაამართლა, რადგან სწორედ მისი თანამონაწილეობით სოსო და ბადრი ჯაჭვლიანების ფილმი "სვანი" მინსკის საერთაშორისო კინოფესტივალზე ”ოქროს ფოთოლცვენა - 2007” კინოპრესის ჟიურის სპეციალური დიპლომით "თანამედროვე ეკრანზე ეროვნული კულტურული ტრადიციების შენარჩუნებისათვის" აღინიშნა.

მსახიობების მანერულობა ფილმის სუსტი მხარეა და სტანისლავსკის მეთოდით მსახიობების წრთობამ ხშირ შემთხვევაში უკუშედეგი გამოიღო - იქ, სადაც სპონტანურობა იქნებოდა ფასდაუდებელი, იგრძნობა ფალში, გადათამაშება; ჩანს თეატრალური კულისები და არა კინოეკრანი... ასეთ შემთხვევაში აბსოლუტურად გამართლებული იქნებოდა ფილმის არაპროფესიონალ მსახიობებზე, ტიპაჟებზე აგება, რაც ერთი-ორად გაზრდიდა ”სვანის” რეალიზმს და მაყურებლისა და, ამასთანავე, კრიტიკოსების სიმპათიას. სამართლიანობა ითხოვს აღინიშნოს, რომ მსახიობებს მანერულობას აბრალებენ იმ შემთხვევაშიც კი, როცა ისინი ზედმიწევნით იცავენ სტილს - საუბრობენ დინჯად, თითოეული სიტყვის აწონ-დაწონით, ერთმანეთს სათქმელის დასრულების საშვალებას აძლევენ და მხოლოდ ამის შემდეგ სცემენ პასუხს. ესეც კულტურის ნიშან-თვისებაა, რომელსაც ზრდილობა ეწოდება და მთიელებში ოქროს ფასად იწონის...

თუმცა, რამდენიც არ უნდა ვიკამათოთ, ფილმის ფინალი ყველაზე რეალისტურია და მძაფრი. მონათესავე ოჯახები დაზავდნენ, მაგრამ სახლიდან გამოსული ბადრი ჯაჭვლიანის კინოგმირი გადამტერებული მეზობლის, ძმის მკვლელობისთვის შურისმაძიებელი ადამიანის მსხვერპლი ხდება. ბადრი ჯაჭვლიანის წინაშე სოსო ჯაჭვლიანი პირწმინდა და მართალია - იგი არ მოუკლავს დაზავებულ, ძველ მტერს. იგი ბედისწერამ იმსხვერპლა. საჭირო იყო თუ არა ასეთი ფინალი? ასეთი კათარზისი? ვფიქრობ, რომ კი. ამან სამუდამოდ დაასამარა მტრობის მიზეზი, ნათესავებს შორის არსებული შუღლი და მშვიდობიანი მომავლის გარანტად დატოვა უცოდველი ახალშობილი...

გასეირნება ყარაბაღში 2: კონფლიქტის ზონა

ერთი თვის წინ მთიან ყარაბაღში გამგზავრება 9 ლარი ღირდა. კონფლიქტურ რეგიონში ასეთი კომფორტული და უსაფრთხო ვოიაჟი უკვე მეორედ მომიწია. უკმაყოფილო არც გიდით დავრჩენილვარ, მით უმეტეს, რომ კინოპროდიუსერმა, ლევან კორინთელმა ყარაბაღში აფხაზეთის გავლით ჩამიყვანა... ვფიქრობ, ასეთივე განცდა ჰქონდა ყველა იმ მაყურებელს, რომელმაც იხილა ახალი ქართული ფილმი „გასეირნება ყარაბაღში 2: კონფლიქტის ზონა“. პროდიუსერების - ლევან კორინთელისა და არჩილ გელოვანის იმედი გამართლდა - თბილისის კინოთეატრებში ფილმის ჩვენება სრული ანშლაგით მიმდინარეობდა.

ფილმის „გასეირნება ყარაბაღში 2: კონფლიქტის ზონა“ პრემიერას არა მხოლოდ დიდი ინტერესით, არამედ გარკვეულწილად დიდი სკეპსისით ელოდნენ. ბუნებრივია, როდესაც პროდიუსერები კომერციულად წარმატებული ფილმის მეორე ნაწილის გადაღებას არა იმავე ლევან თუთბერიძეს, არამედ ახალბედა რეჟისორ ვანო ბურდულს ანდობენ, ფილმის პრემიერას გარკვეული რისკ-ფაქტორი ახლავს. თუმცა, ვანო ბურდულმა, რომელსაც აქამდე მხოლოდ მოკლემეტრაჟიანი „გრაფიტით“ იცნობდნენ (გიო ნაკაშიძისა და ნანკა კალატოზიშვილი მონაწილეობით), წარმატებით გაიარა კრიტიკით დანაღმული მონაკვეთი და უვნებლად აიდგა ფეხი ქართულ კინემატოგრაფში...

არადა ვანო ბურდულს რთული გზა და თავისებური ესტაფეტა ჰქონდა გასავლელი. ბურდულს, ფაქტობრივად, დაუსრულებელი ნაწარმოების გაგრძელება უნდა შეეთხზა და თანაც ისე, რომ მის ოპუსს ე.წ. ღია ფინალი ჰქონოდა, რომელიც პროდიუსერებს ტრილოგიის დასრულების საშუალებას მისცემდა. ხოლო „გასეირნება ყარაბაღში“ რომ ტრილოგია იქნება, ამაში ეჭვი არავის ეპარება.

ყარაბაღის პირველი ნაწილი ლიტერატურული პირველწყაროს კლასიკურ ეკრანიზაციას წარმოადგენს, მეორე კი ფაქტობრივად იმპროვიზაციაა. თუმცა არც იმდენად ცუდი, რომ მაყურებელს აკა მორჩილაძის ნოსტალგია გაუღვივოს. აკა მორჩილაძის „მოგზაურობა ყარაბაღში“ უდაოდ კარგი ნაწარმოებია, მაგრამ ვანო ბურდული თავისებურად საინტერესო ისტორიას თხზავს. ასეა თუ ისე, ორი რეჟისორის - ლევან თუთბერიძისა და ვანო ბურდულის განსხვავებული ხელწერა არც ისე კონტრასტულია, რომ „გასეირნება ყარაბაღში“ და „გასეირნება ყარაბაღში 2: კონფლიქტის ზონა“ ერთიანი კონტექსტიდან ამოვარდეს და ფრაგმენტარული შთაბეჭდილება დატოვოს. ორივე ფილმში მთავარია ომის თემა და მისი ექო, ხანდახან იმდენად შორეული, რომ რთულია გაიგო და დაინახო კონფლიქტის ანატომია. ასე, მაგალითად, ფილმში „გასეირნება ყარაბაღში 2: კონფლიქტის ზონა“ მოქმედება პირდაპირ ენგურის ხიდიდან იწყება; კადრში ჩანან გიო (ლევან დობორჯგინიძე) და „ქართველი აფხაზი“ მეტსახელად „მესტნი“ (ზურაბ ინგოროყვა“) და არ ჩანს იმის მინიშნებაც კი, რატომ და როგორ ჩაინგრა ჩვენს შორის არსებული ხიდი და რატომ დამკვიდრდა ჩვენში ტერმინი „ქართველი აფხაზი“, რომელიც აფხაზებს ორ კატეგორიად - მტრებად და მოყვარეებად ჰყოფს...

ფილმში „გასეირნება ყარაბაღში 2: კონფლიქტის ზონა“ არა მხოლოდ აფხაზეთის თემა, არამედ მისი ნოტებიც ჟღერს. მართლაც, ახალი ფილმის სცენარი ირაკლი სოლომონაშვილს, მუსიკა კი ნიაზ დიასამიძეს ეკუთვნის, რომლებმაც თავის დროზე ასეთივე ტანდემი შეკრეს გოგა ხაინდრავას ფილმში „ოცნებების სასაფლაო“... მათთვის აფხაზეთის თემა იმდენად ახლობელია, რამდენადაც მტკივნეული. სხვათა შორის, მტკივნეულია ის პარალელი და ასოციაციებიც, რომელსაც ბადებს ყარაბაღის მეორე ნაწილი დღევანდელობასთან, საქართველო-რუსეთის ომისდროინდელ თუ მის შემდგომ პერიოდთან, როდესაც ყველა რესტორანში ქეიფობდნენ, სამორინეებში ქონებას აგებდნენ, ქუჩებში „თავნებს“ აბარებდნენ, მეძავეებთან ერთად საუნებში ერთობოდნენ, ღამის კლუბებში ღამეებს თეთრად ათენებდნენ. რა თქმა უნდა, მტკივნეულია რეჟისორის თუ სცენარისტის არაცნობიერი პასაჟი, რომელიც გახსენებს ილია ჭავჭავაძის სიტყვებს, - „ერის წყლული მაჩნდეს წყლულად“, რომელიც დიდი ხანია, რაც სავალდებულო საზეპიროდ იქცა მხოლოდ სკოლის მოწაფეებისთვის და დაკარგა თავისი ძალა, როგორც კონკრეტულმა დებულებამ...

„გასეირნება ყარაბაღში 2: კონფლიქტის ზონა“ იმ პერიოდზეა, როდესაც თვალსმოკლებული ადამიანები, მათ შორის ომში დაღუპული გმირები მხოლოდ ქელეხში გახსენდება... ასეთ რეალობაში უწევს ცხოვრება ნარკომან გოგლიკოს (მიშა მესხი) იქამდე, სანამ ომის მაცნე - „მესტნი“ არ გამოაფხიზლებს. მას შემდეგ იწყება გოგლიკოს ტრაგიკომიკური თავგადასავალი და, რაც ყველაზე საინტერესოა, ტრანსფორმაცია. როგორც ნარკომანი, გოგლიკო ფხიზელ მდგომარეობას ვერადავერ ეგუება, მაგრამ მის ცხოვრებაში მაინც ხდება გარდატეხა, როდესაც მის თვალწინ, მის გვერდით „მესტნის“ ჩაცხრილავენ. ასე გაფხიზლებენ, როდესაც სილას გაწნიან; როდესაც ძალდატანებით, მაგრამ კეთილშობილი მიზნით გაბრუნებენ რეალობაში. ამბობენ, ყველაზე სასარგებლო წამალს მწარე გემო აქვსო. ამ შემთხვევაშიც ასეა. რაოდენ პათეტიკურიც არ უნდა ჩანდეს ამის შემდეგ გოგლიკოს აფხაზეთში ჩასვლა (აშკარად ვხედავთ მის კათარზისს, მით უმეტეს, რომ „მესტნი“ მის გამო დაიღუპა და ამ ცოდვას გოგლიკო თავისებურად გამოისყიდის), უარესი იქნებოდა გოგლიკოს თბილისში დარჩენა ან დამალვა და ნარკომანის უარყოფითი სტერეოტიპის გამყარება... ამრიგად, ფილმის რეჟისორის ზომიერი პათოსიც სავსებით მისაღებია და არ იწვევს უკურეაქციას.

„გასეირნება ყარაბაღში 2: კონფლიქტის ზონა“, პირადად ჩემთვის, როგორც ქართული კინოს მკვლევარისთვის, იყო ფილმი აღმოჩენა, რომელმაც გამოავლინა ახალი ტენდენცია თანამედროვე ქართულ კინოში. მართალია, უკვე მრავალჯერ აღინიშნა, რომ ეს პირველი ქართული სიქველია, მაგრამ მინდა გავამახვილო ყურადღება არა ფილმის გაგრძელებაზე, არამედ ერთი ფილმიდან - მეორე ფილმში გარდამავალ კინოგმირზე (მიშა მესხის კინოპერსონაჟი), რომელიც ლევან თუთბერიძისა და ახლა უკვე ვანო ბურდულის წყალობით იქცა გზობის სიმბოლოდ თანამედროვე ქართულ კინოში.

თუ ლევან თუთბერიძის ფილმი „გასეირნება ყარაბაღში“ ქართველ თომ სოიერზეა, სიქველი - ჰეკელბერი ფინის მოგზაურობას აღწერს. მიშა მესხის კინოპერსონაჟი კი მართლაც ტიპური ხულიგანი და ავანტურისტია, რომელიც განსხვავდება ლევან დობორჯგინიძის კინოგმირისაგან, როგორც განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან მარკ ტვენის ლიტერატურული გმირები. შესაბამისად, გოგლიკო იქცა გზობის, ან თუ გნებავთ მოგზაურის ისეთივე სიმბოლოდ ქართულ კინოსივრცეში, როგორიც იყო და არის ჰეკელბერი ფინი ამერიკულ ლიტერატურაში... მოგზაური კი ყოველთვის ეძებს ახალ შთაბეჭდილებებს და გაურბის „ყოფიერების აუტანელ სიმსუბუქეს“; მიილტვის სხვა, განსხვავებული სინამდვილისკენ... ორივე ფილმის ე.წ. ღია ფინალი არა მარტო ამის თქმის საბაბს, არამედ იმის მყარ საფუძველსა და მოლოდინსაც ქმნის, რომ პროდიუსერები - ლევან კორინთელი და არჩილ გელოვანი სამომავლოდ ტრილოგიის ბოლო ნაწილზე დაიწყებენ მუშაობას. ქართული ოდისეა აუცილებლად გაგრძელდება, გოგლიკო ისევ იმოგზაურებს და გეზს სავარაუდოდ კავკასიის სხვა ცხელი წერტილისკენ აიღებს... ასეთი კი მთიანი ყარაბაღისა და აფხაზეთის გარდა რამდენიმეა.

აღსანიშნავია, რომ „გასეირნება ყარაბაღში 2: კონფლიქტის ზონა“ თავისებურად ნეკრორეალისტურია არა ჟანრული გაგებით, არამედ მახასიათებლით - უფერული, თითქმის მკვდარი ფაქტურით. ამ ფაქტურას აცოცხლებს ფილმის ტემპორიტმი, რომელიც არ განიცდის მნიშვნელოვან ვარდნას. ეს მით უფრო მნიშვნელოვანია, რომ თავისი წინამორბედისაგან ფილმის „გასეირნება ყარაბაღში 2: კონფლიქტის ზონა“ სიუჟეტი კინონოველის პრინციპით იგება და ვანო ბურდული ერთი პერსონაჟის ისტორიის ნაცვლად რამდენიმე პერსონაჟის ისტორიას აღწერს. ამ შემთხვევაში კი საკმაოდ რთულია როგორც ერთიანი რიტმის, ისე ფაბულის შენარჩუნება. მიუხედავად იმისა, უფრო მრავალფეროვანია თუ არა ყარაბაღის მეორე ნაწილი, ნუცა კუხიანიძისა და ლევან დობორჯგინიძის სასიყვარულო ურთიერთობამ უკან გადაინაცვლა და მათ ფონზე წინა პლანზე წამოიწია მიშა მესხის პერსონაჟმა. ვფიქრობ, რომ პროდიუსერებმა სწორი გადაწყვეტილება მიიღეს და „უფერული“ ფილმის ტიპაჟურ მრავალფეროვნებას ერთი კოლორიტული კინოპერსონაჟი არჩიეს.

ალბათ, ფილმის „გასეირნება ყარაბაღში 2: კონფლიქტის ზონა“ წარმატება იმ დოზირებულმა შავმა იუმორმაც განაპირობა, რომელიც განსაკუთრებით ახალგაზრდა თაობას და თინეიჯერებს უყვართ. თინეიჯერებს ე.წ. ტუალეტის იუმორიც ახალისებს, მაგრამ ფილმის შემოქმედებითი ჯგუფის სასახელოდ უნდა ითქვას, რომ „გასეირნება ყარაბაღში 2“ ასეთი იაფფასიანი პასაჟებით არ სცოდავს და მიშა მესხის კინოგმირის ბილწსიტყვაობა ნაკლებად ტოვებს ხოლმე უკბილო ხუმრობის შთაბეჭდილებას. საბედნიეროდ, ირაკლი სოლომონაშვილმა და ვანო ბურდულმა არ აქციეს ფილმი ერთ უბრალო უხამს კინოანეკდოტად, რომელზეც, როგორც კინოკრიტიკოსს, მწვავე რეაქცია მექნებოდა.

სამაგიეროდ არ მინდა უპასუხოდ დავტოვო ფილმის „გასეირნება ყარაბაღში 2: კონფლიქტის ზონა“ პროდიუსერების ის განცხადება, რომელიც 2008 წლის ნოემბერს გააკეთეს პრესკონფერენციაზე. შეიძლება თუ არა ფილმს უწოდო წარმატებული? წარმატების ინდიკატორი გახლავთ კინოსეანსზე დასწრების სტატისტიკა და შემოსავალი, რომელიც არსებული ინტერესიდან გამომდინარე აუცილებლად გაიზრდება. მაგრამ რამდენად სწორია ან მართებული, როდესაც ფილმის გადაღების წინ პროდიუსერები მოკრძალებულად აღნიშნავენ, რომ მთავარია ფილმმა კინოგაქირავებიდან მის გადაღებაზე გაწეული ხარჯი ამოიღოს და არა მოგება მოიტანოს?

მახსენდება გოგა ხაინდრავას ფრაზა, რომელიც მან ერთ-ერთი ინტერვიუს დროს მითხრა - ქველმოქმედებას ზღვარი აქვს, მერე ბიზნესი იწყებაო. ვფიქრობ, ლევან კორინთელისა და ფილმის სხვა პროდიუსერებისათვის ისევე, როგორც ნებისმიერი კინომწარმოებლისათვის ეს მოწოდება აქსიომატური უნდა იყოს. მით უმეტეს, ისეთი კინოპროდიუსერისათვის, რომელიც რამდენიმე წლის წინ დავით აღმაშენებელზე მსხვილბიუჯეტიანი, კოსტიუმირებული და ბატალური სცენებით გაჯერებული ფილმის გადაღებას გეგმავდა... მხოლოდ ფილმზე გაწეული ხარჯის დაფარვაზე ორიენტირება აკნინებს პროდიუსერის პროფესიას. ასეთი ალტრუისტული დამოკიდებულება უადგილოა. მით უმეტეს, რომ ასეთი დამოკიდებულება ძალიან ჰგავს მოწოდებას „ხელოვნება - ხელოვნებისთვის“ და ისეთივე არამომგებიანია, როგორც, მაგალითად, რომელიმე ქართულ საწარმოს ან ბიზნესმენს რომ დაეწყო წარმოებული პროდუქციის გაყიდვა ერთადერთი მიზნით - ამოეღო გაყიდვებიდან წარმოებაზე გაწეული ხარჯი (და არა მოგება, გაეზარდა შემოსავალი) და ამ თანხებით ისევ, აი, ასე უანგაროდ ეწარმოებინა პროდუქციის ახალი პარტია... თუ არ ვცდები, ფილმის ერთ-ერთ კადრში მიშა მესხს ლუდი 3დ-ეს ბოთლი უჭირავს. თუკი ლუდი 3დ-ეს მენეჯმენტი იმედოვნებს, რომ ფილმში მათი ბრენდის ირიბი რეკლამირება გაზრდის ამ ლუდის გაყიდვების მაჩვენებელს და, შესაბამისად, შემოსავალს, მაშინ რატომ შემოიფარგლებიან ფილმის პროდიუსერები მხოლოდ ხარჯის დაფარვით?

ვისურვებდი, რომ ფილმის „გასეირნება ყარაბაღში 2: კონფლიქტის ზონა“ პროდიუსერებმა ტრილოგიის მესამე ნაწილზე მუშაობა უფრო მეტი ამბიციით და შემართებით დაიწყონ. რაც მთავარია, უკვე მოხერხდა ქართველი მაყურებლის „გაწევრიანება“ მოგზაურთა კლუბში, რომელიც მათ კავკასიის კონფლიქტურ რეგიონებში უსაფრთხო და საინტერესო გასეირნებას სთავაზობს...